Cập nhật lúc: 3/1/2018 4:33:26 PM
CON ĐƯỜNG GAI GÓC..
Trên con đường phấn đấu, trưởng thành nhiều người trẻ ấp ủ ước mơ đẹp là trở thành diễn viên, đạo diễn, biên kịch điện ảnh. Từ khi tham gia công tác quản lý tại Hãng Phim truyền hình Sơn An TP HCM, tôi cũng sinh hoạt cộng đồng trên Facebook nên thường xuyên nhận được sự tao đổi thân tình của nhiều bạn trẻ về nghề điện ảnh. Dưới đây là bức thư riêng gửi cho một số bạn ở Đak Nông. Thiết nghĩ nó cũng là vấn đề nhiều bạn trẻ quan tâm, tôi đăng lên đây để cùng trao đổi.



      Các em thân mến.
Các em đọc kỹ và giữ lấy văn bản này. Nếu vì bất cứ lý do nào chúng ta không liên lạc với nhau nữa thì coi đó là một chiếc chìa khóa để mở cánh cổng vào thế giới của sắc màu, ánh sáng, hy vọng bức thư này sẽ là chỗ dựa ấm áp đầu tiên trên con đường nghệ thuật (nếu còn muốn đi tiếp con đường đầy chông gai và vinh quang này). Đây là “gan ruột” của anh dành cho những người em mà anh quý mến dù chưa gặp mặt này.
Hơn tháng nay, không hiểu sao anh có một ám ảnh dai dẳng mỗi khi nghe em, nhất là T. nói em đang viết …kịch bản phim, anh cứ phải thảng thốt, giật mình, âu lo nhưng cũng phập phồng hy vọng, dù rằng cái hy vọng này mong manh lắm!.
Nhưng nếu không nói ra, không viết những dòng này, cứ buông xuôi có thể sẽ rất nguy hiểm.
Có 03 tình huống sẽ xảy ra:
 
1-Các em sẽ thất bại, chán nản, bỏ cuộc..
2-Các em thành công trên cơ sở như một sự may mắn.
3-Các em làm được một sản phẩm làng nhàng, vô thưởng vô phạt.
 
Trong ba trường hợp này cái thứ 3 là tệ nhất. Nó sẽ bổ sung vào cái thị trường văn hóa rất nhộn nhạo , rất bát nháo này thêm một tay nghề nhàn nhạt, thường thường với những “tác phẩm” dạng có cũng được không cũng chẳng chết ai. Với vài chục năm tuổi trẻ, nếu không “vì” cái đam mê này có thể xã hội sẽ có một Luật sư giỏi, một thầy thuốc hay hoặc một họa sỹ tốt nếu các em rẽ theo lối đó mà không đa mang đến cùng con đường này.
Với nét thứ hai, nó rất gian truân, cuộc đời không thể cứ gặp may mắn hoài. Sản phẩm văn hóa văn nghệ có cái đặc thù là nó phơi ra giữa thanh thiên bạch nhật. Nó cọ sát tứa máu, xì hơi với bao nhiêu tài năng khác nên sớm hay muộn nó cũng sẽ “thưa ông, tôi ở trình độ này” và chỉ cần trình làng vài tác phẩm làng nhàng là “lộ hàng” ngay. Với cái Level đó sau khi thị trường văn hóa phẩm xếp hạng rồi thì cuộc mưu sinh, cuộc cọ sát của anh sẽ vô cùng trầy trật.
Để tránh cả ba điểm đến không mong muốn đó, để trở thành Nhà biên kịch, Đạo diễn hay rất đơn giản là một thần dân chân chính của Nghệ Thuật, anh viết cho các em bức thư này, như một văn bản tư vấn bằng nhiệt tâm và những lưu ý này sẽ giúp các em có được sự thăng bằng cần thiết, bình tĩnh tiến đến một cách tịnh tiến, có trật tự đến những thành công đầu tiên, những vinh quang đầu tiên.
Bây giờ chúng ta sẽ cùng vào việc.
Trước khi trả lời câu hỏi lớn “Kịch bản là gì?”. Chúng ta xem xét một câu chuyện rất thực như sau.
 
Thơ là…thơ thẩn.
Anh có thời gian công tác trong lĩnh vực điều tra xã hội, khi làm một khảo sát về đề tài “thơ và nhà thơ” ở Việt Nam với một nhóm đối tượng 50 người gồm toàn những người biết làm thơ, ít nhất từ ba bài trở lên.
Thật kinh ngạc là có đến trên 70% không định nghĩa được …thơ là cái gì. Đặc trưng lớn nhất của dạng này là hiểu một cách đơn giản: thơ là …thơ thẩn, thơ là những từ ngữ xếp lại có vần điệu, dễ thuộc hơn …văn xuôi chẳng hạn:
.
Đây là quốc lộ số hai
Thể nào cũng có một vài ô tô
Hoặc:
Cho dù trời đất phân chia
Thì anh vẫn sẽ không lìa được em.
 
Sơ sơ như vậy, ta sẽ thấy được sự dễ dãi đến nguy hiểm của những người này. Họ làm cho bầu trời thơ bụi mù lên. Làm cho người ta hiểu giới làm thơ ở VN hầu như thành một lũ khờ khờ, lẩn thẩn suốt ngày:
 
Xổ ra một đồng thơ tình
Nửa thành gái góa, nửa dành tặng nhau….
 
Thật là chua xót.
Nhưng, cái sự chua xót của giới làm thơ …thẩn ấy chỉ để lại sự phiền phức cho hai người, người làm thơ và người bất đắc dĩ phải nhận thơ biếu, thơ cho.
Còn với giới làm điện ảnh, sân khấu thì khác.
Vào lúc anh đang viết là thư này gửi các em trên màn hình TV đang chiếu một bộ phim dài lê thê, với một điều có thể gây cao huyết áp cho bất cứ ai khi nhân vật nữ CHÍNH vào vai gái giả trai nhưng kể cả với người mù cũng biết đó là gái, bất kể nhân vật đó ăn mặc gì, làm việc gì. Quỹ thời gian của sự giấu giếm thân phận là hai chục năm và …bà nội cô gái cũng không biết!.
Nhắc chuyện này để các em biết cái phiền phức của một tác phẩm điện ảnh non tay nó hành hạ người xem khác với một tập thơ kiểu “Đây là quốc lộ số hai…” nhiều.
 
Kịch bản là gì?.
Có ít nhất 5 sự khắc họa một văn bản để được gọi là kịch bản.
1- Ngay ở cái tên nó được hợp bởi hai thành tố “Kịch” và “bản”.
Bản thì là bài bản, văn bản.
Còn “kịch” là nó phải có tính kịch, phải có mâu thuẫn, có thắt mở, đó là về kỹ thuật.
2- Kịch bản là một thông điệp, nhẹ hơn là một ý nghĩa của tác giả gửi cuộc sống.
Nhiều người, trong đó có cả một số nhà viết kịch dễ tính tưởng cứ kéo một khúc thực tế cuộc sống lên sân khấu, màn ảnh là thành kịch bản.
Hãy xét đến việc lập kịch bản về một vụ tranh chấp một …hòn đá lớn ở xóm núi khi nó mới lăn xuống sau một vụ lở núi thì người viết kịch bản cũng phải nêu được một ý nghĩa gì đó của vụ này, cho dù hòn đá không thể nói một câu nào và hai bên tranh chấp đã lảng tránh ống kính máy quay.
4- Kịch bản là kết quả của một loại lao động đặc thù rất kỳ công, dụng công. Bởi thị trường văn hóa có tính cạnh tranh rất quyết liệt nên sản phẩm của mình phải cạnh tranh quyết liệt ngay với cả những sản phẩm của mình trước đó, kế đến là những cây bút gạo cội, giỏi giang  đã viết về đề tài này. Cho nên, người viết kịch luôn luôn phải gồng mình lên, để có sản phẩm tốt hơn người khác, đặc sắc, cuốn hút.
5- Kịch bản là nơi thể hiện vốn sống của tác giả.
Bây giờ chỉ đi vào một ví dụ nhỏ là một vở kịch có thời lượng 10 phút, ba nhân vật là một cặp vợ chồng trẻ với một “người thứ ba” là tình nhân hờ của cô gái, ông này là một thuyền trưỡng tàu viễn dương, 38 tuổi trong khi người viết kịch mới 22 tuổi, chưa lập gia đình, chưa bao giờ đi ra khỏi quê anh ta ở rừng núi trên Gia Lai, không có hiểu biết gì về anh kỹ sư tàu thủy, về lĩnh vực hàng hải, về sự từng trải, sự “quái” của ông trung niên dày dạn tình trường kia thì không thể nào viết thành công được.
Người ta có quyền hư cấu khi làm kịch bản, có quyền tưởng tượng, nhưng cũng chỉ hư cấu trên cơ sở những hiểu biết của mình và nắm khá rõ cái cốt lõi của vấn đề.
6- Kịch bản chính là nơi thể hiện nhưng minh triết của cuộc sống. Một vở kịch, một bộ phim dù dài dù ngắn nhưng cái kết cuối cùng của nó phải phục vụ cho Chân – Thiện – Mỹ. Mọi kết cấu, mọi miếng trò, mọi lời văn, mọi thể hiện chính là để làm cho những minh triết cao đẹp được nổi lên. Cho nên, nguyên tắc này không có chỗ trú cho những ai chưa đọc qua mươi pho sách quý, chưa một lần nắm bắt môn triết học hoặc đã qua kinh nghiệm dầy dặn của nghề viết.
Tóm lại, người viết kịch bản có một vị thế đa tầng.
Anh/chị ta phải là người biết yêu cái đẹp, biết trọng những giá trị lớn của cuộc sống, biết đến những minh triết của cuộc đời, đủ tài hoa để chắt lọc và thể hiện những giọt chữ trong cả một con suối xô bồ, hỗn tạp của từ ngữ đang cuộn chảy trên một tác phẩm.
Tuy nhiên, thi thoảng cũng có những ngoại lệ, có những kịch tác gia thành công khi tuổi còn rất trẻ, đó là những “hiện tượng” biết kết hợp niềm đam mê với sự thấu hiểu những nguyên tắc của nghề nghiệp và họ không hề dễ dãi trong lao động. Để khai sinh ra những con chữ, những cảnh huống họ sẽ phải bạc đầu trước tuổi.
Anh hy vọng bức tâm thư này sẽ làm cho các em có được một phút thoát ly khỏi những đam mê thái quá, lùi lại một chút, căn chỉnh lại hành trang và tiếp tục bước từng bước đến tương lai, đến với nghề nghiệp nghiệt ngã và vinh quang này.
Hãy trở thành một khán giả khó tính nhất ngồi xem tác phẩm của mình khi nó đang hình thành trên trang giấy mong manh.
Bác Vũ Cao tác giả của bài thơ “Núi đôi” nổi tiếng cả đời chỉ viết một vài bài thơ nhưng đã trở thành những tượng đài thơ Việt. Bài thơ ấy bác viết bằng cảm thức của người vừa lội qua cuộc chiến kinh hoàng nhiều năm và nỗi đau lớn của người mất vợ  khi hòa bình vừa lập lại.
Cái hay nhất của các em là vốn thời gian còn rất dài. Nếu còn đó nguyên vẹn lòng đam mê và sự quyết tâm, sẽ có ngày tới đích..
Huy Cường.
 

Ý kiến bình luận
Tiêu đề
 
Nội dung
 
Họ và tên
 
Email
 
 (Chú ý: Những thông tin có (*) là bắt buộc.)
Những bài viết được quan tâm